Dorsz pod lupą — legalnie, nielegalnie i to, co podają w smażalni

Rozwiązujemy najbardziej mylącą sprawę na całym wybrzeżu

Stoisz na molo, w powietrzu unosi się zapach frytek i smażonej ryby, a na tablicy przed budką ktoś kredą napisał wielkimi literami: „DORSZ Z FRYTKAMI”. Chwilę wcześniej mijałeś wędkarzy stojących rządkiem z kijami wbitymi w piasek, więc pytanie samo się nasuwa: skoro dorsza podobno nie wolno łowić, to co ci ludzie właściwie próbują złapać i skąd ta ryba na talerzu obok? Rozkładamy to na czynniki pierwsze — bez prawniczego bełkotu, za to z odpowiedziami, które faktycznie się przydają.

Czy w ogóle wolno łowić dorsza?

Krótka odpowiedź, bez owijania w bawełnę: nie. Rekreacyjny połów dorsza w polskich wodach morskich jest dziś całkowicie zamknięty — cały rok, na całym wybrzeżu, bez wyjątku na porę roku czy miejsce łowienia. Rozporządzenie ustanawia dla dorsza całoroczny okres ochronny, a każda ryba złowiona w okresie ochronnym musi wrócić do wody, i to niezwłocznie. Dotyczy to również przyłowu — jeśli dorsz trafi się przy okazji łowienia na leszcza czy flądrę, prawo nie robi wyjątku: taki dorsz też wraca do morza, a nie do wiaderka. Zobacz też kartę gatunku z poradami, jak bezpiecznie go uwolnić, jeśli akurat się na niego trafi.

Ten zakaz nie wziął się znikąd. Bałtycki dorsz to tak naprawdę dwie osobne populacje. Ta, która pływa po większości polskiego wybrzeża — tzw. stado wschodniobałtyckie — jest w fatalnej kondycji od lat: nadmierne połowy, ciepła i słabo natleniona woda oraz pasożyty sprawiły, że ryby są dziś chudsze, mniej liczne i rosną wolniej niż jeszcze dekadę temu. Nieco lepiej ma się zachodnie stado, w rejonie Bornholmu i dalej na zachód, ale obie populacje mieszają się w naszych wodach i żaden wędkarz nie jest w stanie odróżnić ich na pierwszy rzut oka — stąd całościowy, krajowy zakaz zamiast rozróżniania stad na łowisku. To właśnie w ramach tego drugiego, nieco lepiej rokującego stada komercyjni rybacy wciąż mają przyznaną niewielką kwotę połowową, o czym więcej za chwilę.

To co właściwie leży na talerzu w smażalni?

Tu zaczyna się najciekawsza część. Skoro dorsza bałtyckiego łowić praktycznie nie można, a smażalnie wzdłuż całego wybrzeża mają go w karcie non stop, to skąd ta ryba się bierze? W zdecydowanej większości przypadków odpowiedź jest prosta: to wcale nie jest dorsz z Bałtyku. To dorsz atlantycki, najczęściej z Norwegii albo Morza Barentsa, sprowadzany legalnie, mrożony lub świeży, w hurtowych ilościach. Tamtejsze populacje mają się dużo lepiej niż nasza bałtycka — część połowów ma nawet certyfikat MSC, czyli pieczątkę potwierdzającą zrównoważony połów. Menu w smażalni rzadko precyzuje pochodzenie ryby, więc dla przeciętnego turysty „dorsz” to po prostu dorsz, bez różnicy, czy pływał pod Kołobrzegiem, czy koło Lofotów.

Czy restauratorzy czasem oszukują?

Tu już zaczyna się grubsza sprawa. Import atlantyckiego dorsza to nie oszustwo — to po prostu inne źródło tej samej ryby. Prawdziwe wpadki zdarzają się gdzie indziej: kilkukrotnie różne kontrole i dziennikarskie śledztwa na polskim wybrzeżu wykazywały, że pod szyldem „dorsz” w cieście serwowano zwyczajnie tańszego mintaja. Po usmażeniu w grubej panierce różnice w smaku i strukturze są dla większości gości praktycznie niewyczuwalne, a różnica w cenie zakupu bywa spora — stąd pokusa. To już nie jest kwestia legalności połowu, tylko zwyczajnego wprowadzania klienta w błąd co do tego, za co płaci.

To skąd ten bałtycki dorsz na stole mimo zakazu?

Mimo wszystkich ograniczeń, prawdziwy bałtycki dorsz od czasu do czasu jednak trafia na talerz — i nie musi to być nic nielegalnego. Rybacy komercyjni wciąż mają przyznaną niewielką kwotę połowową, głównie w ramach stada zachodniego, więc pewna ilość legalnie złowionej ryby normalnie trafia do obrotu. Dokłada się do tego przyłów — ryba złowiona przy okazji połowu innych gatunków, którą zgodnie z przepisami też można w ograniczonych ilościach wprowadzić do sprzedaży. To wciąż margines w porównaniu do importu z Norwegii, ale margines istnieje i to on odpowiada za te rzadsze przypadki, kiedy ktoś faktycznie może pochwalić się prawdziwym bałtyckim dorszem na talerzu.

Więc następnym razem, kiedy zobaczysz kredowy napis „DORSZ” na tablicy przed smażalnią, będziesz wiedzieć więcej niż większość plażowiczów obok: najpewniej jesz Norwega, nie Bałtyka, a wędkarze łowiący opodal robią to dziś na zupełnie innych zasadach niż jeszcze dekadę temu.